Biokimi laboratorike
Siguruar rezultate laboratorike të sakta dhe të besueshme, të cilat janë bazë për vendosjen e diagnozës dhe ndjekjen e terapisë.
Përshkrimi i departamentit
Laboratori biokimik përfaqëson një pjesë kyçe të procesit diagnostik, duke siguruar rezultate laboratorike të sakta dhe të besueshme, të cilat janë bazë për vendosjen e diagnozës dhe ndjekjen e terapisë.
Në laborator kryhen analiza rutinë dhe specifike të gjakut, serumit, plazmës, urinës dhe lëngjeve të tjera trupore, duke përdorur pajisje shumë të automatizuara nga prodhues të njohur.
Rezultatet validohen nga një specialist i biokimisë mjekësore, dhe i gjithë procesi është nën kontroll të vazhdueshëm të brendshëm dhe të jashtëm të cilësisë, në përputhje me standardet ndërkombëtare.
Sëmundje dhe gjendje
Laboratori mundëson diagnostikimin, monitorimin dhe vlerësimin e:
Çrregullimeve metabolike
diabeti, çrregullime të metabolizmit të glukozës dhe lipideveGjendjeve hematologjike
anemi, infeksione dhe ndryshime në analizën e gjakutGjendjeve infektive dhe inflamatore
përmes markerëve specifikë biokimikë dhe imunologjikëÇrregullimeve hormonale
disfunksione tiroide, adrenale dhe riprodhueseSëmundjeve kardiovaskulare
përmes enzimave dhe markerëve kardiakëGjendjeve onkologjike
përmes markerëve tumorale dhe proteinave specifikeSëmundjeve të veshkave dhe mëlçisë
përmes metabolitëve dhe enzimaveGjendjeve alergologjike dhe autoimune
përmes antitrupave specifikë dhe parametrave imunologjikë
Diagnostikim dhe analiza
Në laborator kryhet një gamë e gjerë analizash, të organizuara sipas kategorive klinike:
• Analiza e gjakut dhe formula diferenciale – vlerësim i detajuar i komponentëve qelizorë të gjakut.
• Retikulocitet dhe sedimentimi – vlerësim i prodhimit të eritrociteve dhe pranisë së inflamacionit.
• Statusi glukidik – glukoza, HbA1c, insulina, C-peptidi dhe testet oGTT për vlerësimin e kontrollit glicemik.
• Statusi lipidik – kolesteroli, HDL, LDL dhe trigliceridet për vlerësimin e rrezikut kardiovaskular.
• Metabolitët biokimikë – proteinat, bilirubina, ureja, kreatinina dhe acidi urik për vlerësimin e funksionit të organeve.
• Enzimat – AST, ALT, LDH, CK, GGT dhe lipaza për vlerësimin e mëlçisë, muskujve dhe pankreasit.
• Imunoglobulinat dhe komplemente – vlerësim i sistemit imunitar.
• Markerët inflamatorë – CRP, prokalcitonina dhe interleukina-6 për detektimin e inflamacionit dhe infeksionit.
• Testet autoimune – ANA, anti-dsDNA, ANCA dhe antitrupa të tjerë specifikë.
• Funksioni i tiroides – TSH, FT3, FT4 dhe antitrupa për vlerësimin e funksionit të gjendrës tiroide
• Hormonet riprodhuese – FSH, LH, estradioli, progesteroni, testosteroni dhe të tjera
• Hormonet adrenale – kortizoli, ACTH, DHEA-S dhe parametra të ngjashme
• Markerët kardiakë – troponina, CK-MB, BNP dhe NT-proBNP për diagnostikimin e gjendjeve kardiake
• Markerët tumorale – PSA, CA 125, CEA, AFP dhe të tjera për ndjekjen dhe vlerësimin e gjendjeve onkologjike.
• Elektrolitet – natriumi, kaliumi, kalciumi, magneziumi dhe të tjera
• Metabolizmi kockor – vitamina D, parathormoni dhe markerët e resorbimit kockor
• Testet alergologjike – IgE dhe panelet e alergjenëve
• Testet serologjike – hepatiti, HIV, COVID-19 dhe infeksione të tjera
• Monitorimi terapeutik – ndjekja e përqendrimit të barnave në gjak
• Detektimi i drogës – skrining në urinë
• Analizat urinare – biokimi, sediment dhe urinë 24-orëshe
• Analizat e gazrave – vlerësim i statusit respirator dhe metabolik
Teknologjia dhe pajisjet
Laboratori është i pajisur me aparaturë moderne të automatizuar që siguron shpejtësi dhe saktësi:
Atellica CI Analyzer (Siemens)
sistem plotësisht i automatizuar për analiza biokimike dhe imunologjikeDimension EXL 200 (Siemens)
analizator i integruar biokimikArchitect i1000SR (Abbott)
analizator automatik imunologjikMaglumi X3
sistem i avancuar për imuno-analizëSysmex XN-550
analizator hematologjik me formulë diferenciale 5-pjesëshe të gjakutMedonic M32
analizator hematologjik me analizë 3-pjesëshe diferencialeRapidPoint 500
analizator për analiza të gazraveURI SED dhe DocUReader
sisteme për analizën e urinësiSED
sistem i automatizuar për sedimentim
Kontrolli i cilësisë sigurohet përmes:
Kontrollit të rregullt të brendshëm (BioRad)
EQAS – kontroll i jashtëm nga institucione ndërkombëtare
Certifikimit sipas standardeve të IFCC dhe WHO
Rruga e pacientit
Rezervimi i terminit
Zgjedhja e orarit dhe marrja e informacionit për kryerjen e testit laboratorik.
Përgatitja
Ndjekja e udhëzimeve për rezultate të sakta (esëll, terapi).
Marrja e mostrës
Gjak, urinë ose material tjetër biologjik.
Analiza
Përpunimi me sisteme laboratorike të automatizuara.
Rezultatet
Lëshimi në laborator ose në mënyrë elektronike.
KËSHILLA PËR PËRGATITJEN E DUHUR PARA MARRJES SË MATERIALIT BIOLOGJIK
Për shumicën e analizave laboratorike kërkohet marrja e gjakut në stomak bosh, në mëngjes, pas 10–12 orësh nga vakti i fundit, ndërsa për statusin lipidik rekomandohen 12–14 orë.
Kjo është e rëndësishme sepse marrja e ushqimit mund të ndikojë në nivelin e glukozës, lipideve, proteinave, hekurit dhe parametrave të tjerë.
Një ditë para analizave:
• Konsumoni ushqim të lehtë
• Shmangni ushqimet e yndyrshme dhe të ëmbla
• Vakti i fundit të jetë më së voni deri në orën 18:00
Para ardhjes në laborator:
• Të mos konsumoni ushqim dhe pije 10–12 orë
• Mund të pini vetëm ujë
Rekomandime shtesë:
- Shmangni aktivitetin fizik para marrjes së gjakut, pasi mund të ndikojë në disa enzima
- Për analizat hormonale (prolaktina, kortizoli, ACTH, katekolaminat) kërkohet pushim 20–30 minuta para marrjes së mostrës
- Koha e marrjes së gjakut për këto analiza përcaktohet nga mjeku
Terapia:
- Nëse jeni në terapi orale antikoagulante, gjaku merret në mëngjes, ndërsa terapia merret më pas
- Për terapi të tjera, konsultohuni me mjekun
- Në raste të caktuara, analizat kryhen pas një periudhe “wash-out” (ndërprerje e terapisë), veçanërisht për hekurin, vitaminat dhe hormone.
Një mostër e vetme:
• Përdoret urina e parë e mëngjesit
• Para marrjes, bëni higjienë personale me ujë të ngrohtë dhe sapun
• Mblidhet rrjedha e mesme në një enë sterile
• Mostra duhet të dorëzohet në laborator sa më shpejt të jetë e mundur
Nëse nuk është e mundur menjëherë:
• Mund të ruhet në frigorifer
• Analiza duhet të kryhet brenda 2 orëve (maksimum 4 orë në frigorifer)
Mbledhja e urinës 24-orëshe:
• Konsumoni rreth 1.5 litra lëngje gjatë ditës
• Urina e parë e mëngjesit hidhet dhe shënohet ora
• Mblidhen TË GJITHA mostrat gjatë 24 orëve
• Saktësisht pas 24 orësh shtohet mostra e fundit
E rëndësishme:
• Ena duhet të ruhet në vend të freskët dhe të errët
• E gjithë sasia duhet të dorëzohet në laborator
• Mostra duhet të dorëzohet po atë ditë
• Testi zgjat 120–180 minuta
• Gjatë testit pacienti qëndron në pushim
• Nuk lejohet të hahet, pihet ose të pihet duhan
Para testit:
• Disa ditë më parë të mbahet ushqim normal
• Të shmanget aktiviteti fizik i rëndë
• Të ndërpritet terapia që ndikon në glukozë (vetëm me rekomandim të mjekut)
• Respektoni të gjitha rekomandimet për përgatitje, pasi ato ndikojnë drejtpërdrejt në rezultatet
• Nëse nuk jeni të sigurt, konsultohuni me personelin mjekësor
• Mos e ndërprisni terapinë pa konsultim me mjekun
• Informoni personelin për terapinë aktuale ose gjendjen shëndetësore
• Rekomandohet që analizat të kryhen në orët e mëngjesit
• Pas marrjes së mostrës, ndiqni udhëzimet e personelit
• Rezultatet mund t’i merrni personalisht në sportelin e spitalit
• Rezultatet mund t’ju dërgohen në adresën e e-mail-it
• Koha e përpunimit varet nga lloji i analizës