Autor: Nertila Ivanovski

Festat janë pikërisht ato periudha të vitit që shpesh na afrojnë me njëri-tjetrin nëpërmjet drekërave ose darkave të përbashkëta që shpesh zgjasin më shumë se zakonisht. Gjatë vakteve të tilla, sistemi ynë tretës lehtë mund të mbingarkohet, duke ndikuar jo vetëm në tretjen, por edhe në mirëqenien tonë të përgjithshme, gjumin dhe madje edhe humorin. Mbajtja e një ekuilibri në sistemin tonë tretës është çelësi për ruajtjen e shëndetit tonë digjestiv.

Çfarë ndodh me sistemin tretës gjatë dhe pas festave?

Ndryshimet që ndikojnë në shëndetin e sistemit tretës janë si më poshtë:

• Ngrënia e vakteve të mëdha ose të yndyrshme mund të ngadalësojë zbrazjen e stomakut dhe të çojë në dispepsi ose fryrje.
• Konsumi i tepërt i sheqernave dhe ëmbëlsirave gjatë festave mund të prishë florën e zorrëve ose të shkaktojë gazra.
• Pijet alkoolike stimulojnë sekretimin e acidit të stomakut dhe ndikojnë në lëvizshmërinë e zorrëve.
• Ndryshimet në kohën e vakteve, oraret e prishura të gjumit ose aktiviteti i reduktuar fizik mund të ndikojnë në funksionimin e zorrëve dhe në jashtëqitjen e rregullt.
• Ndryshimet në gjendjen emocionale, ankthi dhe stresi mund të kontribuojnë në simptoma të tilla si refluksi ose probleme të tjera digjestive.

Këshilla praktike për shëndetin tretës gjatë dhe pas festave

Këtu janë disa rekomandime specifike që do t’ju ndihmojnë të ndiheni më mirë:

• Porcione të moderuara: Konsumoni porcione të vogla dhe shijojini ngadalë. Tretja e ngadaltë nxit zbrazjen e stomakut dhe zvogëlon fryrjen.
• Gjithmonë duhet bërë kujdes me kombinimet e ushqimeve: Shmangni kombinimin e shumë proteinave yndyrore, salcave të rënda dhe niseshteve në të njëjtën kohë. Alternojini me perime të ziera në avull ose sallata të freskëta.
• Zgjidhni me mençuri: zgjidhni peshk, mish pa yndyrë, perime sezonale dhe bishtajore, të cilat nxisin jashtëqitjen e shëndetshme.
• Shmangni të bini në gjumë menjëherë pas ngrënies: të qëndruarit aktiv (madje edhe vetëm një shëtitje e shkurtër) inkurajon jashtëqitjen.
• Qëndroni të hidratuar mirë: uji është çelësi për tretje optimale dhe parandalimin e kapsllëkut, çajrat bimorë gjithashtu mund të ndihmojnë në tretje (për shembull, nenexhiku ose kamomili).
• Zvogëloni konsumin e alkoolit: nëse pini pije alkoolike, shoqërojini ato me ujë, shmangni përzierjen e tyre dhe konsumoni sasi të moderuar. Alkooli mund të prishë tretjen dhe florën e zorrëve.
• Mundohuni që t’i përmbaheni orarit tuaj të rregullt të vakteve dhe gjumit: ndërprerjet në rutinën tuaj mund të ndikojnë në sistemin tretës.
• Gjeni kohë për t’u çlodhur: Stresi dhe ankthi ndikojnë në sistemin tretës dhe mund të shkaktojnë prodhim të tepërt të acidit ose spazma të zorrëve. Gjeni disa minuta për të marrë frymë, flisni me qetësi dhe shijoni çdo moment.
• Përfshini ushqime që mbështesin florën e shëndetshme të zorrëve: kosi natyral, kefiri dhe ushqimet e fermentuara (nëse janë të pranueshme për ju) mund të ndihmojnë në ruajtjen e ekuilibrit të zorrëve.

Kur duhet të konsultoheni me një specialist?

Edhe pse shumica e shqetësimeve të sistemit tretës gjatë festave janë të lehta dhe të përkohshme, është e rëndësishme të jeni të vetëdijshëm për shenja të caktuara që tregojnë se duhet të konsultoheni me mjekun gastroenterolog:

• Urth i shpeshtë ose i rëndë që nuk përmirësohet me ilaçet bazë dhe zgjat më shumë se 2-3 ditë.
• Fryrje e vazhdueshme, gazra ose dhimbje barku që ju pengojnë gjatë aktivitete të përditshme.
• Ndryshime të vazhdueshme si kapsllëk ose diarre që zgjasin për disa ditë pa një shkak të dukshëm.
• Humbje oreksi, të vjella, gjakderdhje gastrointestinale (jashtëqitje të errëta ose me gjak), humbje peshe e pashpjegueshme.

Nëse tashmë keni një gjendje të diagnostikuar të sistemit tretës (p.sh., refluks, sëmundje inflamatore të zorrëve, sindromë të zorrës së irrituar) dhe po përjetoni përkeqësim të simptomave tuaja, caktoni një konsultë me specialistët tanë në 02 3091 484.

Vendimet e rëndësishme në jetë kërkojnë mendim të qartë, stabilitet mendor dhe kohë – pa presion dhe ndikim të jashtëm.

Shumë njerëz mendojnë se testamenti bëhet vetëm kur personi është shumë i moshuar ose i sëmurë rëndë. Por vendimi për të lënë një testament është një vendim i madh dhe i rëndësishëm në jetë – i ngjashëm me vendimet për investimin e parave, marrjen e sigurimit të jetës ose rregullimin e një pasurie

Edhe pse testamenti është një dokument ligjor, gjëja më e rëndësishme është që personi që e bën atë të jetë në gjendje të mendojë qartë dhe të marrë vendime lirisht.

Për të marrë një vendim të tillë, personi duhet të ketë një ide të qartë në lidhje me:

• kujt dhe ҫfarë po i lë,
• çfarë prone ka në dispozicion,
• çfarë peshe ka ky vendim dhe çfarë pasojash mund të vijojnë.

Kjo varet jo vetëm nga mosha, por edhe nga gjendja shëndetësore – fizike dhe mendore – në momentin që merret vendimi.

Por ekziston edhe ana emocionale e vendimit.

Bërja e një testamenti nuk është vetëm një procedurë ligjore ose financiare – është një vendim thellësisht personal dhe emocional.

Shumë njerëz e shtyjnë atë për shkak të frikës:

• disa kanë frikë se do ta “ftojnë” vdekjen me testamentin e tyre,
• të tjerë mendojnë se është shumë herët,
• të tjerë ua kalojnë përgjegjësinë trashëgimtarëve të tyre pas largimit të tyre nga jeta.

Shpesh, arsyet janë edhe më të thella:

• frika nga lëndimi i të dashurve,
• vështirësia në “zgjedhjen” ndermjet fëmijëve dhe të dashurve të tjerë,
• hezitimi, ndjenja e fajit ose shmangia e përballjes me largimin nga rrethi familjar,
• shpresa se gjithçka mund të zgjidhet vetë.

Në fakt, hartimi/përgatitja e testamentit është një akt pjekurie personale. Është një mënyrë që një person të:

• kapërcejë frikën e vet,
• t’u lërë një mesazh të qartë dhe të qetë të dashurve të tij,
• të kujdeset për të parandaluar keqkuptimet e ardhshme midis trashëgimtarëve.

Përgatitja e testamentit në kohën e duhur nuk është shenjë dobësie, por shenjë kujdesi, përgjegjësie, autonomie dhe dinjiteti. Qartësia e vendimit sjell ndjesinë se janë vendosur çështje të rëndësishme.
Ndonjëherë, nëpërmjet këtij akti hapet mundësia për zgjidhjen e tensioneve të vjetra dhe madje edhe pajtimin.

Kur vendimet nuk janë vërtet tonat

Ne marrim vendime çdo ditë dhe shpesh besojmë se ato janë tërësisht tonat. Por në situata të caktuara jetësore, aftësia jonë për të marrë vendime mund të përkeqësohet në heshtje dhe pakuptuar.

Vendimet mund të varen nga:

• shëndeti fizik,
• stabiliteti psikologjik,
• lodhja, dhimbja dhe stresi,
• presioni mjedisor,
• nevoja për të shmangur konfliktin.
  

Kur një person është i rraskapitur, i sëmurë ose i frikësuar, vendimi mund të duket i arsyeshëm në atë moment, por më vonë mund të mos e pasqyrojë vullnetin e tij të vërtetë.

Kur shëndeti fizik mund të ndikojë në gjykim

Disa sëmundje fizike mund të ndikojnë në qartësinë e mendimit dhe gjykimin kritik, të tilla si:

• sëmundje të rënda malinje,
• goditje në tru,
• dështim serioz i zemrës, mushkërive ose veshkave,
• sëmundje e rëndë e mëlçisë dhe gjendje të tjera.

Këto gjendje mund të çojnë në:

• ngadalësim të të menduar ose paqartësi,
• reduktim të përqendrimit dhe vëmendjes,
• harresë,
• ndjeshmëri më të madhe ndaj ndikimit të njerëzve të tjerë.

Kjo nuk do të thotë se personat e sëmurë nuk mund të lërë testament, por sëmundja fizike mund të ndikojë në lirinë dhe qartësinë e vendimmarrjes.

Gjendja mendore është po aq e rëndësishme

Sëmundja mendore nuk do të thotë automatikisht paaftësi për të lënë testament.

Një person me një sëmundje mendore që është e qëndrueshme dhe në remision mund të marrë një vendim të vlefshëm dhe të informuar, pa u penguar nga aftësia për të vepruar drejt.

Nga ana tjetër, një person në një gjendje akute psikotike, me një ҫrregullim të kontaktit me realitetin, nuk mundet – sepse vendimi nuk është as i lirë dhe as i vetëdijshëm.

Çfarë është demenca?

Demenca është një dëmtim progresiv i funksioneve njohëse – kujtesës, orientimit dhe arsyetimit.

Një person me demencë të moderuar ose të rëndë nuk është i aftë të lërë një testament, sepse nuk mund të marrë një vendim të informuar dhe të lirë.

Kur sëmundja vijon në heshtje

Dhimbja e fortë, lodhja kronike, stresi akut, depresioni ose humbja e kujtesës/njohjes mund ta dobësojnë gradualisht vullnetin pa u vënë re qartë nga personi. Në situata të tilla, person mund të bjerë më lehtë dakord me sugjerimet e të tjerëve ose të ndiejë se “nuk ka zgjidhje tjetër”, edhe pse objektivisht ka.

Përfundim

Testamenti i bërë në kohë është një akt kujdesi, pjekurie dhe përgjegjësie – ndaj vetes dhe ndaj atyre që janë afër vetes.

Në të njëjtën kohë, është e rëndësishme të dallohet:

• një vendim i pjekur dhe i lirë, nga
• një vendim i marrë nën presion, sëmundje ose ndikim tjetër.

Vlerësimi psikiatrik nuk është një formalitet dhe nuk do të thotë privim nga një e drejtë. Ai shërben për të mbrojtur vullnetin autentik të personit dhe për sigurinë e të gjithë të përfshirëve.

Teksti është përgatitur nga Dr. Marija Kostadinovska, psikiatre, me qëllim informimin dhe rritjen e ndërgjegjësimit rreth rëndësisë së shëndetit mendor gjatë marrjes së vendimeve të rëndësishme në jetë.

Nëse ka ndonjë paqartësi ose pyetje në lidhje me mendimet tuaja, mund të rezervoni kontrollin/ konsultën tuaj në numrin e telefonit 023091484.

Një anomali komplekse kongjenitale e zemrës u korrigjua me sukses tek një foshnjë e lindur para kohe, në javën e 36-të të shtatzënisë, foshnja e para nga shtatzënia me binjakë, e lindur në Prishtinë me peshë 2 kilogramë. U diagnostikua drenazh venoz pulmonar plotësisht anormal (TAPVR) dhe defekt septal atrial (ASD) – një kombinim jashtëzakonisht i rrallë, me një prevalencë të TAPVR prej vetëm 0.6–1.2 për 10,000 të porsalindur, ose 0.7–1.5% të të gjitha defekteve kongjenitale të zemrës.

Dy javë pas ardhjes në jetë, vogëlushja Oze Abazi u pranua në klinikë për shkak të gjendjes së saj urgjente. Pas ekzaminimeve të hollësishme dhe konsultimeve me ekipin e kardiokirurgjisë, u vendos që të realizohet korrigjimi kirurgjik në kohë. Ekipi i udhëhequr nga Dr. Zhan Mitrev e kreu me sukses ndërhyrjen, e cila përfshinte një devijim të plotë të venave pulmonare në atriumin e majtë, duke vendosur rrjedhjen normale të gjakut.

Pas operacionit, ekipi i neonatologjisë nga Qendra për nënën dhe foshnjën ofroi menaxhim intensiv hemodinamik dhe stabilizim të funksionit kardiovaskular – një proces delikat për shkak të moshës dhe peshës së vogël të foshnjës. Falë kujdesit të koordinuar, foshnja është shëruar me sukses.

Pa ndërhyrje kirurgjikale në kohë, kjo gjendje ka një shkallë vdekshmërie mbi 80% deri në fund të vitit të parë, ndërsa trajtimi bashkëkohorë e rrit shkallën e mbijetesës rreth 85%.

Pas ndërhyrjejes kirurgjikale dhe kujdesit postoperativ të suksesshëm, vogëlushja Oze tashmë është në gjendje të qëndrueshme dhe gati për të shkuar në shtëpi, me një prognozë të shkëlqyer për rritjen dhe zhvillimin e duhur të mëtejshëm.